Шайтанкөл Қарқаралы қаласынан 5 шақырым жерде, гранитті жартастардың арасында орналасқан. Бұл мекен сан түрлі жұмбақтар мен аңыздарға толы. Жергілікті тұрғындар көлдің маңында аң-құстар жүрмейтінін айтады. Ерте заманнан бері адамдар бұл суға шомылмайды және мал суармайды, өйткені бұл жер тылсым күштердің мекені саналады.
Бірінші аңыз: Аналардың көз жасы
Жоңғар шапқыншылығы кезінде қазақ жастары құдайлардан көмек сұрайды. Құдайлар оларды жауға өтпес тосқауыл болатын тас мүсіндерге айналдырады. Ал ұлдарын жоқтаған аналардың көз жасы тастардың арасына толып, осы көлге айналған екен.
Екінші аңыз: Алтай мен Алтыншаш
Бай баласы Қаратайдың қызы Алтыншаш пен кедей жылқышы Алтай бір-бірін сүйеді. Бірақ бай қызын текті Арыстанға ұзатқысы келеді. Бірде көл жағасында отырған ғашықтарға көл иесі — су перісі көрініп: «Бастарыңа іс түссе, көлге секіріңдер. Суға батпайсыңдар, менің әлемімде бақыт табасыңдар», — деп ескертеді. Байдың жасауылдары соңдарынан қуғанда, қос ғашық қол ұстасып көлге секіреді. Төртінші күні бай көлден қызының: «Әке, қайғырма, мен Алтаймен бақыттымын!» — деген даусын естиді.
Үшінші аңыз: Шойын крест
1905 жылы архиерей Михаил көлді киелі санап, оны «Әулиекөл» деп атамақ болады және батыс жағалауына шойын крест орнатады. Бірақ аңыз бойынша, көл жаңа есімді қабылдамайды. Көп ұзамай крест суға құлап, көлге «Шайтанкөл» атауы қайта оралады. Сол шойын крест әлі де көл түбінде жатыр деседі.
