Матақ батыр: Ел қорғаны және дуанбасы
Матақ батыр (1750–1839) — XVIII ғасырдағы қазақ-жоңғар соғысында Тәуелсіздік үшін күрескен аңыз тұлға. Оның есімі Қарқаралы өңірінің тарихымен тығыз байланысты.
Ерлік жолы:
Матақ 17 жасында Бөгенбай батырдың бастауымен Есіл-Нұра шайқасына қатысып, алғаш рет көзге түсті. Ол ат үстінде тік тұрып, жауды найзамен түйреп, қылышпен шабатын ерекше ептілігімен таңғалдырған. Бұл шайқасты кейіннен Шоқан Уәлиханов өзінің экспедициясы кезінде алғашқылардың бірі болып зерттеген.
Абылай ханның сенімі:
19 жасында Матақ әкесі Тоғалақтың орнына Абылай ханның мыңбасы болып сайланады. 1769 жылы Абылай хан Қарқаралы өңірін (Ертіс-Балқаш-Баянауыл аймағын) біріктірген соң, Матақты дуанбасы етіп тағайындайды. Осы тағайындаудың дәлелі ретінде батырға «Әл-Сұлтан, Әл-Ғаділ Матақ» деген жазуы бар мөр берілген. Бұл жәдігер бүгінгі күнге дейін сақталып, Астанадағы ҚР Тұңғыш Президентінің музейінде тұр.
Мәңгілік мекені мен киелі орын:
Матақ батыр 89 жасында дүниеден озған. Ол қайтыс болған жердегі өзенге батырдың есімі берілді. Батыр кесенесі Қарқаралы ауданы, Матақ ауылының жанында, Қарағанды — Қарағайлы теміржолының бойында орналасқан.
Халық арасында бұл кесене киелі орын саналады. Аңыз бойынша, ертеректе осы тұста жоғары жылдамдықпен келе жатқан пойыз аударылып кеткен деседі. Содан бері барлық пойыз машинистері Матақ батыр кесенесіне 200 метр қалғанда жылдамдықты айтарлықтай азайтады. Матақ батыр кесенесі Қазақстанның киелі нысандар картасына енгізілген және зиярат етушілер көп келетін орын болып табылады.
